Transport małych zwierząt w Europie: przepisy dotyczące królików, gryzoni i fretek, przebieg i czynniki wpływające na cenę

Dlaczego nie ma jednolitych przepisów UE dotyczących małych zwierząt

Dla królików, świnek morskich, chomików, szczurów, myszy i szynszyli nie ma jednolitego dokumentu podróży. Komisja Europejska wyjaśnia na portalu „Your Europe”: „Unijne paszporty dla zwierząt domowych wydaje się wyłącznie dla psów, kotów i fretek”. W przypadku ptaków, zwierząt wodnych, gadów, gryzoni i królików obowiązują krajowe wymogi wjazdowe kraju docelowego.

Podstawę prawną stanowi rozporządzenie (UE) nr 576/2013. W załączniku I rozróżniono dwie grupy: część A obejmuje psy, koty i fretki, a część B między innymi „gryzonie i króliki inne niż przeznaczone do produkcji żywności”. Zgodnie z art. 9 ust. 3 do części B ma zastosowanie następująca zasada: dopóki Komisja nie przyjmie aktu delegowanego, „państwa członkowskie mogą stosować przepisy krajowe”. Tak właśnie jest.

W praktyce oznacza to, że to, co wystarcza w jednym kraju, może być niewystarczające w kraju sąsiednim. Jedyną wiarygodną podstawą planowania są informacje uzyskane od organu weterynaryjnego kraju docelowego.

Fretki jako wyjątek: pod względem prawnym jak psy i koty

W potocznym języku fretki zalicza się do małych zwierząt, ale nie pod względem prawnym: wymieniono je w załączniku I część A rozporządzenia (UE) nr 576/2013 – razem z psami i kotami. Obowiązują wobec nich te same podstawowe wymogi:

• Oznakowanie za pomocą elektronicznego mikroczipu lub wyraźnie czytelnego tatuażu wykonanego przed 3 lipca 2011 r.
• ważne szczepienie przeciwko wściekliźnie wykonane przez upoważnionego lekarza weterynarii
• ważny unijny paszport dla zwierząt domowych

Jeśli chodzi o terminy: przy pierwszym szczepieniu zwierzę musi mieć co najmniej dwanaście tygodni, a następnie musi upłynąć co najmniej 21 dni – zbyt późna wizyta u weterynarza przesuwa termin transportu. Leczenie przeciwko tasiemcowi *Echinococcus multilocularis*, wymagane przy wjeździe do Finlandii, Irlandii, Malty, Norwegii i Irlandii Północnej, dotyczy natomiast wyłącznie psów, a nie fretek.

Zasada pięciu zwierząt obowiązuje również w przypadku fretek: do pięciu zwierząt domowych może podróżować prywatnie bez zmiany właściciela. Powyżej tej liczby art. 5 rozporządzenia (UE) nr 576/2013 wymaga dowodu uczestnictwa w konkursie, wystawie lub wydarzeniu sportowym oraz minimalnego wieku sześciu miesięcy; w przeciwnym razie obowiązują przepisy dotyczące komercyjnego przywozu. UE nie ustaliła maksymalnej liczby królików i gryzoni – Norwegia i Wielka Brytania ustaliły ją w przepisach krajowych na pięć.

Transport prywatny czy komercyjny: wymogi i dokumenty w praktyce

Kluczowy podział nie przebiega między gatunkami zwierząt, lecz między dwoma rodzajami przemieszczania.

Podróż prywatna. Rozporządzenie (UE) nr 576/2013 definiuje „przemieszczanie o charakterze niehandlowym” jako „każde przemieszczanie, którego celem nie jest sprzedaż zwierzęcia domowego ani przeniesienie prawa własności do zwierzęcia domowego”. Zwierzęciu musi towarzyszyć właściciel lub osoba upoważniona na piśmie; dozwolony jest odstęp czasowy wynoszący maksymalnie pięć dni przed przemieszczeniem właściciela lub po nim.

Transport komercyjny. Jeśli którykolwiek z tych warunków nie jest spełniony – zmienia się właściciel, zwierzę podróżuje niezależnie od właściciela lub firma świadczy usługę transportową – zamiast przepisów dotyczących zwierząt domowych stosuje się przepisy o zdrowiu zwierząt zawarte w rozporządzeniu (UE) 2016/429. Dodatkowo obowiązuje rozporządzenie (WE) nr 1/2005 w sprawie ochrony zwierząt podczas transportu: wyraźnie nie ma ono zastosowania „do transportu zwierząt niezwiązanego z działalnością gospodarczą” – ma więc zastosowanie do każdego transportu komercyjnego. Wynika z tego między innymi obowiązek uzyskania zezwolenia przez przewoźnika (art. 6 ust. 1), z którego zwolnione są wyłącznie przejazdy do 65 kilometrów, a także wymogi dotyczące dokumentów przewozowych i wyposażenia pojemników.

A co z dokumentami? Art. 143 rozporządzenia (UE) 2016/429 wymaga świadectwa weterynaryjnego tylko dla określonych gatunków. Art. 71 ust. 1 rozporządzenia delegowanego (UE) 2020/688 precyzuje, że obowiązek posiadania świadectwa dotyczy „ptaków żyjących w niewoli, pszczół miodnych, trzmieli (…), naczelnych, psów, kotów, fretek lub innych zwierząt mięsożernych”. Nie wymieniono tam królików ani gryzoni – dlatego przy ich przemieszczaniu do innego państwa członkowskiego zasadniczo nie ma obowiązku posiadania świadectwa, a tym samym nie jest wymagane wcześniejsze zgłoszenie w systemie TRACES, które zgodnie z art. 152 jest powiązane z tym obowiązkiem. Wyjątki: zakłady odizolowane i strefy objęte ograniczeniami.

Prawo UE nie wymaga również szczepienia tych gatunków przeciwko wściekliźnie; art. 9 rozporządzenia (UE) nr 576/2013 wymienia jedynie środki „w odniesieniu do chorób lub zakażeń innych niż wścieklizna”. Kwestia, czy dany kraj wymaga świadectwa weterynaryjnego, pozostaje zatem otwarta – nie ma w tym zakresie jednolitych przepisów europejskich.

Szczególne przepisy krajów europejskich: Norwegia, Wielka Brytania i Szwajcaria

Norwegia. Mattilsynet prowadzi osobną stronę dotyczącą podróżowania z ptakami klatkowymi, gryzoniami i królikami. W przypadku pięciu lub mniejszej liczby zwierząt wystarczy dokument identyfikacyjny wystawiony przez upoważnionego lekarza weterynarii w kraju wysyłki: świadectwo zdrowia potwierdzające badanie bez objawów chorobowych oraz oświadczenie właściciela, że przemieszczenie nie ma charakteru komercyjnego. Dokument jest ważny przez dziesięć dni, a w przypadku transportu morskiego okres ten przedłuża się o czas przeprawy. Przemieszczenie uznaje się za niekomercyjne tylko wtedy, gdy wynika z podróży właściciela i odbywa się w okresie od pięciu dni przed jego przybyciem do pięciu dni po nim. W przypadku więcej niż pięciu zwierząt obowiązują warunki importu komercyjnego, które Mattilsynet wyraźnie określa jako bardziej rygorystyczne.

Wielka Brytania. GOV.UK zezwala na przewóz do pięciu zwierząt domowych, wyraźnie uwzględniając „rodents” i „rabbits”. Dodatkowe przepisy obowiązują, jeśli zwierzę jest sprzedawane, przekazywane do adopcji lub zmienia właściciela, jeśli przybywa więcej niż pięć dni przed właścicielem lub po nim albo jeśli podróżuje więcej niż pięć zwierząt. Wówczas obowiązują przepisy Balai, obejmujące „rabbits and hares” oraz gryzonie, od myszy i szczurów po chomiki i myszoskoczki: pochodzenie z zarejestrowanego lub zatwierdzonego zakładu, świadectwo zdrowia GB oraz wcześniejsze zgłoszenie w systemie IPAFFS co najmniej jeden dzień roboczy przed przybyciem. W przypadku zwierząt podatnych na wściekliznę wymagana jest dodatkowo licencja importowa.

Szwajcaria. Federalny Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności i Weterynarii zalicza „króliki domowe i gryzonie” do zwierząt domowych: „Większość zwierząt domowych może wjechać do Szwajcarii ze wszystkich krajów bez zezwolenia weterynaryjnego i bez świadectwa zdrowia”. Decydująca jest jednak definicja: zwierzę uznaje się za domowe tylko wtedy, gdy „przed wjazdem zostało już osobiście przejęte i było utrzymywane przez właścicielkę lub właściciela”; może mu towarzyszyć osoba upoważniona. W przeciwnym razie obowiązują przepisy dotyczące importu komercyjnego.

Przebieg krok po kroku

1. Ustal gatunek, liczbę i cel. Fretki podlegają przepisom dotyczącym psów i kotów, a króliki i gryzonie – prawu kraju docelowego. Istotne jest również to, czy zmienia się właściciel.
2. Sprawdź przepisy kraju docelowego i krajów tranzytowych. Wyślij pisemne zapytanie do organu weterynaryjnego, podając gatunek, liczbę zwierząt, datę i trasę.
3. Zaplanuj wizytę u weterynarza. Tam, gdzie wymagane jest świadectwo zdrowia, jego krótki okres ważności wyznacza harmonogram – w Norwegii jest to dziesięć dni. W przypadku fretek trzeba uwzględnić pierwsze szczepienie i termin 21 dni.
4. Dokonaj wymaganych zgłoszeń. Przykład Wielkiej Brytanii: świadectwo zdrowia, w razie potrzeby licencja oraz zgłoszenie w IPAFFS jeden dzień roboczy wcześniej.
5. Dobierz transportery i grupy. Ustal, które zwierzęta podróżują razem, w którym transporterze oraz z jaką ściółką i karmą.
6. Uzgodnij plan przejazdu. Bezpośrednia trasa, częstotliwość kontroli, utrzymywanie temperatury i godziny przekazania.
7. Udokumentuj przekazanie. Stan zwierząt przy odbiorze i po przybyciu oraz przyjmowanie karmy i wody.

Szczególne wymagania dotyczące transportu małych zwierząt w pojeździe

Małe zwierzęta to nie małe psy: ich niewielka masa ciała oznacza niekorzystny stosunek powierzchni do objętości, dlatego szybciej się wychładzają i przegrzewają. Utrzymywanie stałej temperatury w przestrzeni ładunkowej nie jest więc kwestią komfortu, lecz podstawowym wymogiem bezpieczeństwa. Zwróć również uwagę na następujące kwestie:

• Przeciągi, hałas i wstrząsy. Transportery należy umieścić w miejscu bez przeciągów i z amortyzacją – nie bezpośrednio nad osią ani obok nawiewów wentylacyjnych.
• Transporter odporny na przegryzienie. Plastikowe kratki i cienka tektura nie zatrzymają szczurów ani szynszyli. Transporter musi uniemożliwiać ucieczkę, być dobrze wentylowany i przymocowany w pojeździe.
• Nawadnianie przez wilgotny pokarm. Z otwartych misek wylewa się woda, która przemoczy ściółkę. Ogórek, sałata lub fenkuł bardziej niezawodnie pokrywają zapotrzebowanie; poideł używaj tylko wtedy, gdy zwierzę je zna.
• Łączenie i rozdzielanie zwierząt. Zgrane pary podróżują spokojniej razem; zwierzęta, które nie są ze sobą oswojone, niekastrowane samce lub obce osobniki tego samego gatunku powinny być rozdzielone – stres transportowy wywołuje walki o hierarchię.
• Stres i płochliwość. Zwierzęta będące ofiarami drapieżników reagują na kontakt wzrokowy z góry, nagłe dźwięki i jasne światło; częściowe przykrycie transporterów zmniejsza obciążenie.
• Krótkie przerwy w jedzeniu u królików i świnek morskich. Ich przewód pokarmowy jest przystosowany do stałego pobierania pokarmu. Siano musi być dostępne przez całą podróż; dłuższe przerwy stanowią poważne zagrożenie dla zdrowia.

W przypadku przesyłek bez opiekuna Rozporządzenie (WE) nr 1/2005 wymaga pojemników zawierających „wystarczającą ilość karmy i wody na okres dwukrotnie dłuższy od planowanego czasu przewozu”.

Co wpływa na cenę transportu małych zwierząt

Wiarygodną cenę można podać tylko dla konkretnej trasy i przesyłki. W przypadku małych zwierząt szczególnie duże znaczenie mają następujące czynniki:

• Liczba zwierząt i transporterów. Grupa królików podróżuje w jednym dużym transporterze, natomiast trzy niezgodne ze sobą zwierzęta potrzebują trzech oddzielnych części – zapotrzebowanie na miejsce nie rośnie liniowo.
• Utrzymywanie temperatury. Klimatyzowana przestrzeń ładunkowa z monitorowaniem temperatury oraz dobór pory dnia i trasy do warunków pogodowych wymagają większego nakładu niż w przypadku bardziej odpornych gatunków.
• Wyposażenie transporterów. W kalkulacji uwzględnia się pojemniki odporne na przegryzienie, przegrody, ściółkę, zapas siana i wilgotny pokarm na całą podróż.
• Zaświadczenia i zgłoszenia. Jeśli kraj docelowy wymaga krótkoterminowego zaświadczenia weterynaryjnego lub wcześniejszego zgłoszenia elektronicznego, konieczne jest dotrzymanie ustalonego terminu i węższego przedziału czasowego.
• Krótki czas transportu. Ponieważ małe zwierzęta są podatne na stres, a króliki i świnki morskie źle znoszą długie przerwy w jedzeniu, bezpośredni przejazd zamiast transportu zbiorczego jest często rozwiązaniem lepiej dostosowanym do ich potrzeb.

Często zadawane pytania